آلودگی هوا؛ دشمنی که هر روز تنفس میکنیم!
هوایی که تنفس میکنیم، اساسیترین نیاز برای ادامه زندگی است. یک انسان بالغ به طور متوسط روزانه بین ۱۰ تا ۱۵ هزار لیتر هوا وارد ریههای خود میکند؛ با این حال، برخلاف آب و غذا، کیفیت هوا معمولاً کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
بیشتر افراد تصور میکنند آلودگی هوا تنها به خیابانهای پرتردد، دود خودروها یا فعالیت کارخانهها محدود میشود، اما واقعیت چیز دیگری است. بررسیهای علمی نشان میدهد هوای داخل ساختمانها در بسیاری از مواقع میتواند آلودهتر از هوای بیرون باشد. حضور ذرات معلق، گرد و غبار، آلرژنها، باکتریها، ویروسها، قارچها، بوهای نامطبوع و ترکیبات شیمیایی فرار، کیفیت هوای محیط را کاهش داده و سلامت افراد را در معرض خطر قرار میدهد.
امروزه شناخت منابع آلودگی هوا و استفاده از راهکارهای علمی برای بهبود کیفیت هوای داخل ساختمان، به یکی از مهمترین موضوعات حوزه سلامت تبدیل شده است. در این میان، دستگاههای تصفیه هوا به عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای کنترل آلایندههای موجود در هوا شناخته میشوند.
آلودگی هوا چیست؟
آلودگی هوا به حضور مواد، ذرات یا گازهایی در هوا گفته میشود که غلظت آنها از حد طبیعی بیشتر باشد و بتوانند سلامت انسان، حیوانات یا محیط زیست را تحت تأثیر قرار دهند.
این آلودگی ممکن است در فضای باز بر اثر ترافیک، صنایع، سوختهای فسیلی و گردوغبار ایجاد شود یا در محیطهای بسته بر اثر فعالیتهای روزمره، تهویه نامناسب و تجمع آلایندهها شکل بگیرد.
از آنجا که بسیاری از افراد بیش از ۸۰ درصد زمان خود را در خانه، محل کار، مدرسه یا سایر فضاهای سرپوشیده سپری میکنند، کیفیت هوای داخل ساختمان اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
مهمترین آلایندههای موجود در هوا
هوایی که در ظاهر شفاف و پاک به نظر میرسد، ممکن است حاوی انواع مختلفی از آلایندهها باشد؛ آلایندههایی که بسیاری از آنها با چشم دیده نمیشوند اما آثار قابل توجهی بر سلامت دارند.
مهمترین آلایندههای هوای محیط عبارتاند از:
- ذرات معلق (PM2.5 و PM10)
- گرد و غبار
- گرده گیاهان
- موی حیوانات خانگی
- کنههای گردوغبار
- قارچ و کپک
- باکتریها
- ویروسها
- دود سیگار
- بوهای نامطبوع
- ترکیبات آلی فرار (VOC)
- گازهای شیمیایی ناشی از رنگ، چسب، مواد شوینده و برخی وسایل خانگی
هر یک از این آلایندهها میتوانند به تنهایی یا در کنار یکدیگر کیفیت هوا را کاهش دهند.
ذرات معلق (PM2.5 و PM10)؛ مهمترین تهدید برای سلامت
در میان آلایندههای هوا، ذرات معلق از مهمترین عوامل خطر برای سلامت انسان محسوب میشوند.
PM10 چیست؟
PM10 به ذراتی گفته میشود که قطر آنها کمتر از ۱۰ میکرومتر است. این ذرات معمولاً از گرد و غبار، خاک، دود، فعالیتهای ساختمانی و برخی فرآیندهای صنعتی ایجاد میشوند و میتوانند وارد دستگاه تنفسی شوند.
PM2.5 چیست؟
PM2.5 ذراتی بسیار ریزتر با قطر کمتر از ۲٫۵ میکرومتر هستند. اندازه کوچک این ذرات باعث میشود از سدهای طبیعی دستگاه تنفس عبور کرده، به عمق ریه برسند و حتی وارد جریان خون شوند.
مطالعات علمی ارتباط میان قرار گرفتن طولانیمدت در معرض ذرات معلق و افزایش خطر بیماریهای زیر را نشان دادهاند:
- آسم
- آلرژیهای تنفسی
- برونشیت
- بیماریهای قلبی و عروقی
- کاهش عملکرد ریه
- سکته قلبی و مغزی
- افزایش احتمال ابتلا به سرطان ریه
به همین دلیل، کاهش غلظت ذرات معلق یکی از مهمترین اهداف سامانههای تصفیه هوا به شمار میرود.
گرد و غبار؛ آلایندهای که همیشه در خانه حضور دارد
بسیاری تصور میکنند گرد و غبار تنها از خاک تشکیل شده است، در حالی که گردوغبار خانگی ترکیبی پیچیده از مواد مختلف است.
از جمله اجزای گرد و غبار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سلولهای مرده پوست
- الیاف فرش و پارچه
- موی حیوانات
- گرده گیاهان
- کنههای گردوغبار
- قارچها
- باکتریها
تجمع این ذرات در محیط میتواند موجب عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم، حساسیت، سرفه و تنگی نفس شود؛ بهویژه در کودکان، سالمندان و افرادی که بیماریهای تنفسی دارند.
آلودگی هوای داخل ساختمان از کجا ایجاد میشود؟
برخلاف تصور عمومی، منابع آلودگی تنها در خارج از ساختمان قرار ندارند. بسیاری از آلایندهها در داخل خانه یا محل کار تولید میشوند.
مهمترین منابع آلودگی هوای داخل ساختمان عبارتاند از:
- سیستم تهویه نامناسب
- گرد و غبار انباشتهشده
- فرش و مبلمان
- رنگ و چسب
- مواد شوینده
- دود ناشی از آشپزی
- سیگار
- شمع و عود
- حیوانات خانگی
- دستگاههای گرمایشی غیراستاندارد
اگر تهویه مناسب وجود نداشته باشد، این آلایندهها به مرور در محیط تجمع پیدا میکنند و کیفیت هوا را کاهش میدهند.
دستگاه تصفیه هوا چیست؟
دستگاه تصفیه هوا وسیلهای است که با عبور دادن هوای محیط از میان مجموعهای از فیلترها و فناوریهای تصفیه، آلایندههای موجود در هوا را حذف یا غیرفعال میکند.
هدف اصلی این دستگاهها، افزایش کیفیت هوای داخل ساختمان و فراهم کردن هوایی سالمتر برای تنفس است.
بسته به نوع طراحی، دستگاههای تصفیه هوا میتوانند در حذف ذرات معلق، گرد و غبار، آلرژنها، بوهای نامطبوع و بخشی از عوامل بیماریزا نقش مؤثری داشته باشند.
فیلتر HEPA چگونه ذرات معلق را حذف میکند؟
یکی از مهمترین فناوریهای مورد استفاده در دستگاههای تصفیه هوا، فیلتر HEPA است.
فیلتر هِپا با ساختاری متراکم، بخش عمدهای از ذرات بسیار ریز معلق در هوا را به دام میاندازد و از بازگشت آنها به محیط جلوگیری میکند.
به همین دلیل، در بسیاری از بیمارستانها، آزمایشگاهها، مراکز درمانی و همچنین دستگاههای تصفیه هوای خانگی از این فناوری استفاده میشود.
چه افرادی بیشتر به تصفیه هوا نیاز دارند؟
اگرچه هوای سالم برای همه افراد ضروری است، اما برخی گروهها نسبت به آلودگی هوا حساستر هستند:
- کودکان
- سالمندان
- بیماران مبتلا به آسم
- افراد دارای آلرژی
- بیماران قلبی و ریوی
- زنان باردار
- افرادی که در شهرهای بزرگ زندگی میکنند
- افرادی که زمان زیادی را در محیطهای بسته سپری میکنند
برای این گروهها، بهبود کیفیت هوای محیط میتواند نقش مهمی در کاهش تماس با آلایندهها داشته باشد.
انتخاب یک دستگاه تصفیه هوای مناسب
در زمان انتخاب دستگاه تصفیه هوا بهتر است تنها به ظاهر یا قیمت دستگاه توجه نشود.
برخی از مهمترین معیارهای انتخاب عبارتاند از:
- استفاده از فیلتر HEPA استاندارد
- ظرفیت مناسب برای متراژ محیط
- صدای عملکرد مناسب
- مصرف انرژی بهینه
- قابلیت تعویض آسان فیلترها
- بهرهگیری از فناوریهای تکمیلی برای کاهش بوها و گازهای آلاینده
امروزه برخی تولیدکنندگان ایرانی نظیر یسان با استفاده از فناوریهای روز، دستگاههای تصفیه هوای چندمرحلهای را طراحی و تولید کردهاند. بررسی مشخصات فنی، کیفیت فیلترها و خدمات پس از فروش، میتواند در انتخاب آگاهانهتر مصرفکنندگان نقش مهمی داشته باشد.